تبلیغات
مدیریت فرهنگی - تعزیه (قسمت اول : ارتباطات سنتی)
شالوده و زیر بنای گسترش هر كشور ، فرهنگ است

تعزیه (قسمت اول : ارتباطات سنتی)

چهارشنبه 9 دی 1388 08:31 ب.ظ

نویسنده : سیدامیرحسین هاشمی
ارسال شده در: رسانه شناسی ،

مقاله زیرکه در مورد ارتباطات سنتی و تعزیه می باشد کار تحقیقاتی خانم ها سمیه حیدری و بهناز توکل زاده و مربوط به درس رسانه شناسی می باشد که برای استفاده عموم در وبلاگ قرار گرفته است .

به دلیل حجم زیاد ، این مقاله در سه قسمت و در سه پُست تقدیمتان می شود .

قسمت اول در مورد ارتباطات سنتی و قسمت دوم درباره تعزیه و تاریخچه آن می باشد و قسمت سوم به انواع تعزیه می پردازد .

و دراینجا لازم می دانم که از زحمات خانم ها سمیه حیدری و بهناز توکل زاده برای این مقاله و همکاری صمیمانه ایشان با این وبلاگ تشکر کنم .

(برای دیدن مطلب به صورت کامل بر روی ادامه مطلب کلیک نمایید .)

تعزیه:

 در لغت به معنى سوگوارى، در اصطلاح، به گونه‏اى از نمایش مذهبى منظوم گفته مى‏شود.

 تعزیه نامه:

عبارت است از متنى که تعزیه گردان براى اجراى تعزیه‏اى گرد آورده یا مى‏نگارد و پیش از آغاز تعزیه میان شبیه خوانها پخش مى‏کند.

شبیه خوان:

بازیگران تعزیه را شبیه خوان یا تعزیه خوان و سایر همکاران بر پایى آن را «عمله تعزیه» مى‏نامند.

تعزیه دوره:

عبارت است از به نمایش درآوردن چندین دستگاه تعزیه به گونه هم زمان توسط چندین گروه تعزیه خوان در یک محل یا محلهاى مختلف می باشد.

تعزیه زنانه:

نمایش تعزیه‏اى است که روزگارى به وسیله زنان و براى تماشاگران زن می بود.

تعزیه مضحک:

تعزیه‏اى است شاد با مایه‏هایى سرشار از طنز، کنایه،لعن،نفرین و خمیرمایه آن تمسخر دین‏ستیزان می باشد.

نگاهی به نقش ارتباطات سنتی در دنیای مدرن امروز

ارتباطات سنتی به مفهومی كه مورد نظر در این مقاله است، به طور عمده به ارتباطات انسانى، شفاهى، چهره‌به‌چهره و بی‌واسطه فردی و گروهی اطلاق می‌شود كه به‌رغم ظاهر ساده و ابتدایی می‌تواند كاركردهای پیچیده و متنوعی داشته باشد.این نوع ارتباطات گرچه به دلیل گسترده و پیچیده شدن جوامع انسانی كاركرد گذشته خود را از دست داده‌اند، اما هنوز هم از نفوذ و اعتبار خاصی برخوردارند، زیرا به طبیعت انسانی و نیازهای عاطفی و معنوی او نزدیك‌ترند.در عین حال ارتباطات نوین نیز هر جا براساس زیرساخت‌های ارتباطات سنتی شكل گرفته‌اند، موفق‌تر و كارآمدتر بوده‌اند.

این نوع ارتباطات در گذشته و پیش از پیدایی وسایل ارتباطی جدید تنها وسیله اطلاع‌رسانى، مبادله پیام‌ها و برقراری ارتباط بین افراد و گروه‌های مختلف اجتماعی بوده‌اند و در جوامعی كه به لحاظ پیشینه تاریخی دارای نظام منسجم و كارآمد ارتباطات سنتی بوده‌اند، تامین نیازهای اطلاعاتی از طریق این شبكه برای عموم مردم به نوعی فرهنگ و عادت تبدیل شده است.به همین دلیل در كشورهایی كه ارتباطات نوین بی‌توجه به چنین پشتوانه و پیشینه‌ای و بدون استفاده از عناصر موثر ارتباطات سنتی شكل گرفته‌اند، از نفوذ، اعتبار و كارآیی لازم برخوردار نیستند و شاید نتوانند اعتماد، همراهی و همدلی عمومی را به نحو مطلوب جلب كنند.شاید كار بزرگ امروز آشتی دادن و در خدمت یكدیگر قرار دادن این دو نظام و در عین حال تفكیك ویژگی‌ها، نقش‌ها و كاركردهای هر كدام به طور مستقل به‌ویژه در كشورهایی است كه پیشینه تاریخى، فرهنگی و تمدنی گرانقدر، اصیل، خلاق و كارآمد دارند؛ چیزی كه به جرأت می‌توان گفت در بسیاری از كشورها مورد غفلت قرار گرفته و به عمد یا به سهو به حاشیه رانده شده است.شناخت كاركردها و قابلیت‌های شبكه ارتباطات سنتى، در كنار شبكه ارتباطات همگانی و نیز فناوری‌های نوین ارتباطی امكان بهره‌گیری از آن را در جهت اهداف توسعه ملی فراهم می‌سازد.

تعریف ارتباطات سنتى

ارائه یك تعریف جامع و مانع از ارتباطات سنتی چندان ساده نیست؛ اما می‌توان حتی به یك تعریف اولیه از آن نیز دل بست؛ به این امید كه صاحب‌نظران با ارایه دیدگاه‌های خود آن را كامل كنند. براین اساس، تعریف زیر ارائه می‌شود:

ارتباطات سنتی به گونه‌ای از ارتباطات اطلاق می‌شود كه بر پایه باورها،تاریخ، فرهنگ و عقاید عمومی جامعه شكل گرفته و در عین حال آنها را ترویج و تقویت می‌كند.غالباً میان‌فردی و چهره‌به‌چهره است و ساخت و محتوای نخبه‌گریز و عوام‌گرا دارد. در این نوع ارتباطات، دریافت بازخورد و عكس‌العمل مخاطب سریع و آنی است و ارتباط دوسویه و متقابل نیز به راحتی برقرار می‌شود. بنابراین، شبكه ارتباطات سنتى، اغلب به‌معنای واقعى، ارتباطی (دوسویه) عمل می‌كند و نه رسانه‌ای (یك سویه).

نقش ارتباطات سنتى در جنبش‌های اجتماعى

ارتباطات سنتى، به‌ویژه بخش مذهبی آن در مقاطع مختلفی از تاریخ دو قرن اخیر ایران، نقش و كارآیی خود را به ظهور رسانده است.البته این بدان معنا نیست كه زمینه‌های عینی جنبش‌های اجتماعى را نادیده بگیریم و ارتباطات سنتى را عامل پیدایی یا نضج آنها بدانیم.هدف، بازنمایی نقشی است كه شبكه ارتباطات سنتى در شكل‌گیری و تكوین جنبش‌های معاصر ایران ایفا كرده است.همچنین توجه به این نكته ضروری است كه به طور كلى میان ارتباطات سنتى و رسانه‌های كوچك باید تمایز قائل شد، زیرا در ارتباطات سنتى، اصولاً استفاده از تكنولوژی به مفهوم امروزی آن مورد نظر نیست و این نوع ارتباطات غالباً از نظر طبقه‌بندی در زمره ارتباطات میان‌فردی و گروهی قرار می‌گیرند ولی در رسانه‌های كوچك، نظیر نوار كاست و سیستم‌های صوتى، تكنولوژی‌های جدید نیز به كار گرفته می‌شوند.بنابراین شاید بتوان آنها را به دو نوع رسانه‌های كوچكِ سنتی و رسانه‌های كوچكِ نوین تقسیم كرد.

اما باید اذعان كرد كه امروزه دیگر ارتباطات سنتى نیز نمی‌تواند بدون استفاده و كاربرد تكنولوژی‌های جدید، نفوذ و تاثیر خود را در رقابت با رسانه‌های الكترونیك و رسانه‌های نوین همچون گذشته حفظ كند.بنابراین، استفاده از تكنولوژی‌های جدید و در عین حال ساده در ارتباطات سنتى امروزی تقریباً اجتناب‌ناپذیر شده است.در این مطالعه هر جا از ارتباطات سنتى یاد می‌شود، بیشتر ارتباط‌گران سنتی (سخنرانان، وعاظ، نقالان و ...)، پیام‌های خاص ارتباطات سنتى (مذهبی، سیاسى، ایدئولوژیك، فولكلوریك و ...)، شیوه‌های القا و تاثیرگذاری (وعظ، خطابه، روضه‌خوانى، نقالی و ...)و حتی مكان‌های خاص ارتباطات سنتى (مسجد، قهوه‌خانه، تكیه و ...) مورد نظر هستند، نه وسایل و ابزارهای مورد استفاده برای توسعه دادن حوزه انتشار آنها.

زیرساخت‌های ارتباطات سنتى

بیشتر كشورهای جهان سوم از زیرساخت‌های موثر و قدرتمندی در زمینه ارتباطات سنتى برخوردارند كه در صورت آگاهی هوشیارانه نسبت به آن می‌توانند شبكه ارتباطات مدرن و مستقل را به منظور پاسخگویی به نیازهای ملی و تاریخی خود پی‌ریزی كنند.در كشور ما ارتباطات سنتى از دیرباز و حتی قبل از ورود اسلام به ایران، از كارآیی و نفوذ قابل‌ملاحظه‌ای برخوردار بوده است.بازارها، میدان‌های عمومى، كاروانسراها، چاپارخانه‌ها، حمام‌های عمومى، شب‌نشینی‌ها و مهمانی‌های دوستانه و خانوادگی و حتی شیوه و سبك معماری شهرها كه در آنها از بازارچه‌های محلى، سكوها و مكان‌هایی كه افراد یك محله در اوقات فراغت گردهم می‌نشستند و به مبادله اخبار و اطلاعات می‌پرداختند، استفاده می‌شد. محل‌های تجمع نظیر قهوه‌خانه‌ها از جمله اجزای این شبكه هستند كه از دیرباز در این آب و خاك، نقش اجتماعی و ارتباطی خود را ایفا می‌كردند.

بعد از ورود اسلام به ایران، ارتباطات سنتى ما دارای نهادها و سازمان‌های وسیع‌تر، كارآمدتر، منسجم‌تر و متناسب‌تر با نیازهای زمان شد و ارتباط‌گرانی زبردست و ماهر شبكه ارتباطی گسترده‌ای را در سطح كشور پدید آوردند كه تار و پود آن تا اعماق جامعه ریشه دوانید.

ارتباطات سنتى در روزگاری كه هنوز از وسایل ارتباطی مدرن نشانی نبود، موثرترین، دقیق‌ترین و در عین حال جذاب‌ترین شیوه‌های ارتباطی را به كار می‌گرفت؛ محتوای پیام‌های خود را از نیازها و مصالح مخاطبان برداشت می‌كرد؛ آنها را پرورش می‌داد و پیام‌های مناسب را برای آنها می‌ساخت و بدین ترتیب وحدت ملی و ایدئولوژیك را حفظ می‌كرد؛ آگاهی‌های وسیع سیاسى، اجتماعى، اقتصادی و فرهنگی به مخاطبان می‌داد و كوتاه‌ترین راه را از منبع پیام تا ذهن مخاطب انتخاب می‌كرد و موثرترین شیوه‌ها و وسیله‌های ارتباطی را به كار می‌گرفت.

ارتباطات سنتى ما از آنجا كه عمدتا، ارتباطات میان‌فردى، چهره‌به‌چهره و گروهی بوده است، همواره با دریافت سریع عكس‌العمل و بازخورد مخاطب، موثرترین تاكتیك را برای نفوذ و اقناع انتخاب می‌كرده است و انعطاف لازم را برای تغییر بافت و محتوای پیام و تشدید تاثیر بر مخاطب از خود نشان می‌داده است.حتی در مواردی لحن سخنرانی‌ها، وعظ و خطابه‌ها، نقالی‌ها و شاهنامه‌خوانی‌ها با توجه به شور و حال و هیجان مستمعین تغییر می‌كرده و با استفاده از علایق و اعتقادات مردم، شكل مناسب خود را می‌یافته است.

شاید از همین روست كه در هر خیزش و جنبش اجتماعى در طول تاریخ و حتی در عصر ارتباطات الكترونیك، حضور مستقیم و موثر شبكه پرتنوع و گسترده ارتباطات سنتى را آشكارا می‌توان دید و نیز می‌توان نقش و تاثیر آن را با همه دشواری‌هایی كه به خاطر شفاهى بودن و كلامی بودن این نوع ارتباطات برای بررسی وجود دارد، مورد مطالعه قرار داد.

مسجد و منبر، تكیه و حسینیه، مجالس روضه‌خوانى، وعظ و خطابه، بازار، قهوه‌خانه، زورخانه، عتبات و مراكز متبركه و حریم امن حرم‌ها عمده‌ترین مراكز ارتباطات سنتى بوده‌اند كه در گردآوری مردم، ایجاد ارتباط، همدلی و همفكری در میان آنها، شكل دادن و تفهیم منافع مشترك جمعی و درنهایت، آگاه كردن توده مردم از خوب و بد آنچه در پیرامون ‌آنها می‌گذرد، حتی تا امروز نیز جایگاه مهم خود را حفظ كرده‌اند.

مراكز و نهادهای ارتباطات سنتى

مراكز و نهادهای ارتباطات سنتى متعدد و متنوع‌اند و به‌ویژه تا قبل از پیدایش وسایل ارتباطی نوین و به‌ویژه پیش از روی كار آمدن رادیو و تلویزیون، پرتعدادتر و در برخی زمینه‌ها كارآمدتر بودند. عمده‌ترین مراكز ارتباطات سنتى عبارتند از:مساجد، تكایا و حسینیه‌ها، مجالس روضه‌خوانى و وعظ و خطابه، حوزه‌های علمیه، بازارها، قهوه‌خانه‌ها، زورخانه‌ها، عتبات متبركه، حمام‌های عمومى، میدان‌گاه‌ها و بازارچه‌های محلى، كاروانسراها و نیز شب‌نشینی‌ها و دیدو بازدیدهای دوره‌ای میان افراد خانواده، دوستان یا اهالی یك محل و منطقه. هر كدام از این مراكز، در طول تاریخ، كاركردهای خاص خود را داشته‌اند و در عین حال در بسیاری از مواقع به‌ویژه در مقاطع حساس تاریخی به صورت یك شبكه ارتباطی مشترك عمل كرده‌اند.شاید بیشترین پیوند و ارتباط را بتوان بین مراكز ارتباطی مذهبی از قبیل حوزه‌های علمیه، مساجد و تكایا و مجالس وعظ و خطابه با بازار یافت كه در طول ادوار مختلف به دلایل فرهنگى، اقتصادی و سیاسى نه تنها سست نشده، بلكه مستحكم‌تر نیز شده است.حتی از نظر جغرافیایی نیز معمولاً تركیب بازار، مسجد و تكیه و حتی مدارس و حوزه‌های علمیه در یك مجموعه قرار داشته است و هنوز در بسیاری از شهرهای ایران و نیز دیگر كشورهای اسلامی می‌توان نشانه‌های روشن این همزیستی را یافت.

هر یك از این مراكز ارتباطات سنتى خود یكی از نهادهای جامعه مدنی به حساب می‌آید كه در زمانی كه این نوع جامعه مدنی در غرب شكل نگرفته بود، در ایران با قدرت عمل می‌كرد و نقش اجتماعى، سیاسى و فرهنگی خود را به‌خوبی در تنظیم روابط گوناگون میان مردم و نیز بین مردم و حكومت ایفا می‌كرد.

در عین حال، اگر از جنبه گرایش‌ها و صبغه‌های مذهبی به مجموعه شبكه ارتباطات سنتى نگاه كنیم، خواهیم دید كه در بیشتر آنها این ویژگی مشترك است.یعنى، اگر از مساجد، تكایا و حسینیه‌ها و مجالس وعظ و خطابه و حوزه‌های علمیه ـ كه در اصل خاستگاه مذهبی دارند ـ بگذریم، تمایلات و علائق مذهبی را به اشكال گوناگون می‌توان در بازارها، قهوه‌خانه‌ها و زورخانه‌ها نیز مشاهده كرد.

رابط بازار با مراكز دینی و مذهبی و ارتباط بازاریان با علما و مراجع دینی رابطه‌ای بی‌نیاز از توضیح و استدلال است.همچنین در قهوه‌خانه‌ها، به‌ویژه آنها كه دارای نقال، شاهنامه‌خوان و پرده‌خوان بوده‌اند، ذكر نام و یاد خداوند، ائمه اطهار، دعاهای مذهبى، صلوات، توسل و نیت برای برآورده شدن حاجات معمول و مرسوم بوده است.در زورخانه‌ها نیز اشعاری در مدح ائمه به‌ویژه مولای متقیان حضرت علی‌(ع)توسط مرشد در طول برگزاری مراسم ورزش باستانی با آوای دلنشین قرائت می‌شد و به طور كلی فضایی روحانی و معنوی بر آنها حاكم بود.در مورد حمام‌های عمومى نیز این نكته شایان ذكر است كه در گذشته، صحن بیرونی حمام‌ها در بسیاری از اوقات، محل برگزاری نمازهای یومیه توسط افرادی بوده است كه پس از استحمام فرصت را برای راز و نیاز با پروردگار مناسب می‌دانستند، اما در عین حال حمام‌های عمومى سابق را اگر چه از جمله مراكز ارتباطات سنتى می‌توان شمرد، اما نباید خصلت مذهبی را در مورد آنها به عنوان وجه غالب در نظر گرفت.بنابراین، شاید بتوان مراكز ارتباطات سنتى را به‌رغم وجوه مشترك و علائق مشابهی كه دارند از حیث پایگاه اجتماعى و ایدئولوژیك به دو بخش مذهبی و غیرمذهبی تقسیم كرد.بخش مذهبی شامل حوزه‌های علمیه، مساجد و تكایا، منابر، مجالس وعظ و خطابه، عتبات و تا حدودی بازارهای سنتی است و بخش غیرمذهبی ـ و نه ضدمذهبی ـ نیز شامل قهوه‌خانه‌ها، زورخانه‌ها، حمام‌ها، بازارچه‌ها، میدان‌گاه‌ها و امثال آن خواهد بود.

در بررسی نقش‌ها و كاركردهای ارتباطات سنتى، این نتیجه به دست می‌آید كه شبكه ارتباطات سنتى نیز همانند رسانه‌های نوین از طریق سه‌گونه ساز و كار بر افكار عمومی تاثیر می‌گذارد.این سه زمینه عبارتند از:

1ـ تقویت عقیده موجود.

2ـ ساختن عقیده تازه

3ـ تغییر عقیده و گرایش به عقیده دیگری كه با عقیده قبلی متفاوت و یا حتی متضاد است.

اما در عین حال مطالعات نشان می‌دهد كه ارتباطات سنتى عمدتاً به جای تغییر عقیده بر تقویت و تثبیت عقاید تأكید می‌كند و در این زمینه موفق‌تر از سایر زمینه‌هاست.به طور كلى، یكی از دلایل عمده تأثیرگذاری شبكه ارتباطات سنتى را می‌توان در همسویی آن با حركت فكری جامعه دانست.

در اشكال مختلف ارتباطات سنتى می‌توان هر دو شیوه ارایه پیام یعنى یك‌طرفه (مونولوگ) و دوطرفه به صورت بحث و گفت‌وگو (دیالوگ) را دید؛ ولی در مجموع شیوه یك‌طرفه (مونولوگ) بیشتر مورد استفاده قرار می‌گیرد. شیوه مزبور بر توده‌های كم‌سواد مؤثرتر است؛ ولی شیوه دوطرفه از حیث تأثیرگذاری بر افراد و گروه‌های باسواد، تحصیل‌كرده و پخته كارآمدتر است و به همین دلیل می‌بینیم كه ارتباطات سنتى در گذشته و نیز امروز، در میان توده‌های وسیع مردم پایگاه محكم‌تری دارد.

شیوه‌های عملكرد ارتباطات سنتى

شبكه ارتباطات سنتى از شیوه‌های گوناگونی برای بیان و انتقال پیام‌های خود سود می‌برد. وعظ، خطابه و سخنورى، تعزیه‌خوانى، نوحه‌خوانى، نقالى، پرده‌خوانى، شاهنامه‌خوانى، چاوشی و ...از جمله این شیوه‌هاست كه صرف‌نظر از چند نوع اخیر، یعنى نقالى، پرده‌خوانى، شاهنامه‌خوانى و چاوشی، كه برخی منسوخ و پاره‌ای نیز به‌شدت تضعیف شده‌اند، سایر شیوه‌ها حتی در عصر سلطه وسایل ارتباطی نوین همچنان كارآیی و قدرت نسبی خود را حفظ كرده‌اند.این شبكه از آنجا كه پیام‌های خود را غالباً به صورت شفاهى و از طریق ارتباط چهره‌به‌چهره یا گروهی منتقل می‌كند، از تاثیرگذاری قابل‌توجهی برخوردار است. بعد از پیروزی انقلاب اسلامی بسیاری از اشكال ارتباطات سنتى به‌ویژه بخش مذهبی آن و علی‌الخصوص وعظ و خطابه و سخنرانی و نیز نوحه‌خوانى و تعزیه، از آنجا كه به طور گسترده‌ای به رادیو و تلویزیون راه یافته، به نظر می‌رسد كه ماندگارتر شده است.البته پخش این مراسم از تلویزیون و رادیو، دو خاصیت متفاوت می‌تواند دربرداشته باشد:

الف. از آنجا كه مردم قادر خواهند بود این مراسم را در خانه و جلوی تلویزیون تماشا كنند، ممكن است از میزان مشاركت و حضور مستقیم آنها در كوچه، خیابان، مسجد و تكیه كه محل اجرای این آیین‌هاست، كاسته شود.

ب.این اتفاق در عین حال می‌تواند افراد متعلق به نسل‌های مختلف را با مراسم آیینی و سنتی مزبور آشنا كند و در نتیجه با توجه به افزایش مشغله و گرفتاری‌های عمومی كه خودبه‌خود از میزان حضور در جمع ارتباط‌گران سنتی می‌كاهد، آن را از فراموشی و رنگ‌باختگی نجات دهد.

برخی انتقادها و نظریات مخالف در 3ـ2دهه اخیر بر این باور بوده‌اند كه فراگیر شدن رادیو و به‌ویژه تلویزیون باعث كاهش توجه مردم و مشاركت عمومی در برخی آیین‌های ارتباطات سنتى شده است. این دیدگاه چنین نتیجه می‌گیرد كه از زمانی كه مراسمی همچون نقالی و شاهنامه‌خوانى در قالب برنامه‌های تلویزیونی و رادیویی به مردم عرضه شده است، آنها در جایگاه‌های اصلی و سنتی عرصه را بر خود تنگ دیده و قهوه‌خانه‌ها، میدان‌گاه‌های شهری و روستایی و مراكز تجمع مردم و اجرای این قبیل نمایش‌ها، از وجود نقالان و شاهنامه‌خوانان خالی شده است. اما اگر توجه كنیم كه یكی از راه‌های دستیابی به شیوه‌ها و ابزارهای مستقل ارتباطی و افزایش كارآیی آنها پیوند زدن ارتباطات سنتى با ارتباطات نوین است، می‌توان نتیجه گرفت كه اگر راه‌یابی این آیین‌ها به وسایل ارتباطی نوین با مطالعات و برنامه‌ریزی های علمی و دقیق صورت گیرد، قادر خواهند بود در شناساندن فرهنگ، تاریخ، سنن و آداب و رسوم غنی نیاكان ما كه خود تكیه‌گاهی در برابر امواج تهاجم فرهنگی خارجی است، به نسل جوان كمك كنند و به جدایی و دوری تاریخی این دو نظام پایان دهند و شیوه‌های ابتكاری جدیدی را كه با فرهنگ ملی و اعتقادی سازگارتراست، ارایه كنند.

برخی ویژگی‌های ارتباطات سنتى

با توجه به آنچه پیرامون ساختار، عملكرد، نقش و تاثیر شبكه ارتباطاتی سنتی بیان شد، می‌توان به برخی ویژگی‌های عمومی و مشترك اجزای این شبكه اشاره كرد و سپس به تعریفی هر چند غیرجامع از ارتباطات سنتى رسید. پاره‌ای از مشخصه‌های ارتباطات سنتى به شرح زیرند:

1-ارتباطات سنتى، عمدتاً میان‌فردی و چهره‌به‌چهره است و از عمق، قدرت و تاثیرگذاری بیشتری بر مخاطب برخوردار است.

2- در ارتباطات سنتى، ارتباط‌گر غالباً در معرض دید و در دسترس مخاطبان است.

3-شخصیت، خصوصیات فردی و رفتارى، صدا و حالات چهره و قیافه در ارتباطات سنتى،نسبت به ارتباطات نوین، نقش تعیین‌كننده‌تری در موفقیت یا عدم توفیق ارتباط دارد.

4-در ارتباطات سنتى از ابزارهای تكنولوژیك و پیچیده یا استفاده نمی‌شود و یا استفاده محدودی به عمل می‌آید و بنابراین به طبیعت زندگی انسانی نزدیك‌تر است.

5-واژگان و فرهنگ بیان در ارتباطات سنتى به فرهنگ توده بسیار نزدیك است و معمولاً از فرهنگ نخبگان فاصله دارد.

6- ارتباط‌گران سنتی غالباً با مردم، در كنار آنها و در پیوند و ارتباط مستقیم با توده‌ها به سر می‌برند.

7- منافع شبكه ارتباط سنتى، كمتر از ارتباطات نوین با منافع هیات حاكمه و بخش دولتی پیوند خورده و بنابراین از قید نظارت، سلطه و توقعات این بخش آزاد است و می‌تواند در صورت لزوم، افشاگری كند و واقعیت‌ها را بگوید.

8-تعدد و تنوع و در عین حال غیررسمی بودن مراكز و نهادها و نیز ارتباط‌گران سنتی، امكان اعمال كنترل و سانسور را بر آنها كاهش می‌دهد.

9- پیام‌های شبكه ارتباطات سنتى از حیث شكل و محتوا به زبان و درك مردم نزدیك‌تر است.

10-محتوای پیام‌های ارتباطات سنتى، به‌طور عمده ریشه در فرهنگ، باورها، اعتقادات، ارزش‌ها و هنجارهای جامعه دارد و به همین دلیل راحت‌تر و سریع‌تر جذب و پذیرفته می‌شوند.

11-حضور برخی از عناصر و ارتباط‌گران سنتی در میان مردم و در خصوصی‌ترین محافل آنها همچون خانه‌ها، مراسم عقد و عروسى، طلاق و نیز جلسات طرح مسایل شرعى، به این شبكه قدرتی فوق‌العاده بخشیده است؛ به طوری كه بسیاری از مردم، آنها را محرم رازهای زندگی خود می‌دانند.

12-احساس نوعی اطمینان و اعتقاد نسبت به صحت پیام‌های این شبكه و نیز صراحت این پیام‌ها كه مبتنی بر اعتقادات و سنت‌هاست و هم با مشاهدات و تجربه‌های تاریخی مخاطبان هماهنگی دارد، پذیرش پیام‌های آن را ممكن‌‌تر و گسترده‌تر می‌سازد.

13-ارتباط‌گران، نهادها و پیام‌های ارتباطات سنتى در طول یك و نیم قرن اخیر، بسیاری اوقات یا در تعارض با ساختار و نظام قدرت مستقر در جامعه بوده‌اند یا دست كم با آن از در سازش وارد نشده‌اند و یا خود را از آن بركنار داشته‌اند و همین امر، آنها را از وجاهت و مشروعیت برخوردار ساخته است.

14-عامل انسانى، احساسات و عواطف و در نتیجه تحریك‌پذیری و نشان دادن واكنش‌های سریع و آنی در ارتباطات سنتى، نقش غالباً برجسته‌ای دارند و به همین دلیل از این شبكه به منظور بسیج عمومی در مواقع لازم و نیز در زمینه امور توسعه می‌توان استفاده كرد.

15- پایگاه‌ها و نهادهای ارتباطات سنتى، اغلب چندمنظوره‌اند و برای امور و مقاصد مختلف مورد استفاده قرار می‌گیرند، از مسجد و تكیه گرفته تا قهوه‌خانه، بازار و ....بنابراین آنها نهادهای نخبه‌گرا و مردم‌گریز نیستند، بلكه بسیاری اوقات، پناهگاه، استراحت‌گاه یا محل دستیابی به آرامش، تجدید قوا و دیدارهای رودررو هستند.

16- تبلیغ در ارتباطات سنتى غالباً مستقیم و صریح صورت می‌گیرد و از صفات ارزشی در آن به‌وفور استفاده می‌شود. افراد و اشیاء در ارتباطات سنتى ممدوح‌اند یا مذموم، مشروع‌اند یا نامشروع، سیاه‌اند یا سفید و معمولاً حدوسط در آن به ندرت وجود دارد.




دیدگاه ها : نظرات
آخرین ویرایش: پنجشنبه 10 دی 1388 11:18 ب.ظ