تبلیغات
مدیریت فرهنگی - اهمیت حفظ میراث فرهنگی
شالوده و زیر بنای گسترش هر كشور ، فرهنگ است

اهمیت حفظ میراث فرهنگی

شنبه 4 اردیبهشت 1389 09:48 ق.ظ

نویسنده : سیدامیرحسین هاشمی
ارسال شده در: حقوق ادبی-هنری / فرهنگی ،

 

مقاله ارسالی : عباس مهدی پور

 

مجموعه‌های تاریخی- فرهنگی و موزه‌ها همچون شناسنامه،  نشانگر هویت تاریخی و ملی ماست كه فقدان آنها غیرقابل جبران است.  موزه‌ها و آثار فرهنگی و تاریخی تنها  برای بازدید و گذران اوقات فراغت و آموزش كاربرد ندارند بلكه اینگونه اماكن، محل مناسبی هستند برای حفاظت و حراست علمی از نفایس‌ بی‌بدیل هنری و اسناد، مدارك و اشیای علمی و فرهنگی كه جمله آنها فرایافت‌های بازمانده از پیشینیان و نیاكان ماست كه براثر مراقبت آنان، امروز، در دسترس ما قرار گرفته‌اند. در باستانشناسی، برای نگهداری از اینگونه نفایس فرهنگی ارزشمند از روش‌هایی كه در علم حفاظت تعریف شده، استفاده می‌شود تا به مدد آن از خطر نابودی و دستبرد و حتی تخریب در امان بمانند. همچنین دانش حفاظت، به مرمت اشیای آسیب دیده نیز پرداخته و با بازپیرایی آن اشیا ‌و آثار معماری تا سرحد امكان به صورت آغازین درخواهند آمد و شاید در طولانی شدن عمر اینگونه آثار نفیس هم موثر باشد.

پژوهشكده حفظ و احیاء و مرمت در حال حاضر وظیفه انجام این امور را دارد.اهمیت حفاظت و مراقبت از آثار، قابل چشم‌پوشی و كتمان نیست و كار نمایش و عرضه آنها در موزه‌ها و سایت‌های باستانشناسی بدون انجام این امر مقدور نیست. معمولا حفاظت اموال و اشیای فرهنگی و آثار تاریخی- ملی به چهار صورت انجام می‌شود: حفاظت فیزیكی، حفاظت فنی و حفاظت قانونی.

حفاظت فیزیكی

به منظور حفاظت بافت قدیمی ابنیه و آثار معماری و نیز اشیای موزه‌ای اینگونه حفاظت صورت می‌گیرد،  به ویژه در گنجینه‌ها و موزه‌ها امكاناتی را فراهم می‌آورند تا آثار درون موزه‌ها از ایمنی كامل برخوردار شوند؛  بهره‌گیری از شیشه‌های چندجداره، قفل‌های ویژه، گاوصندوق‌های مطمئن، ویترین‌های مناسب با وسایل مجهز. همچنین از لحاظ احداث ساختمان موزه هم جنبه‌ حفاظتی بنا كاملا باید از پیش طراحی و به‌طور كالبدی در موزه نصب شده باشد از جمله  آنها امكانات و ابزارهای ایمنی و سیستم‌های الكترونیكی و الكتریكی در داخل موزه و تدارك نیروهای انسانی و آموزش‌دیده برای حراست و نگهبانی بیرون ساختمان موزه و نگهبان ویژه جهت مراقبت از اشیای داخل موزه‌ها  است. در مورد امكان تاریخی- فرهنگی هم از طریق پایگاه‌های حفاظتی، پاسداران مربوطه اعزام و در مراقبت از اینگونه آثار همت می‌گمارند.

حفاظت فنی

جهت حفظ و نگهداری از اموال فرهنگی- تاریخی و اشیای موزه‌ای كلیه اقدامات فنی نظیر ایجاد آزمایشگاه‌های تحقیقاتی و حفاظتی و بازپیرایی آثار و نیز تجهیز این ساختارها به دستگاه‌های پیشرفته برای جلوگیری از انهدام اموال و مرمت بخش‌های مختلف آثار تاریخی- فرهنگی و اشیای موزه‌ای لازم و ضروری است.

نگهداری و حفاظت از این آثار نیاز به داشتن اطلاعات فنی دارد كه به دانش و علم حفاظت مربوط می‌شود كه امروزه به صورت شاخه‌های جدیدی از علوم و مهارت‌ها در دانشگاه‌های جهان تدریس می‌شود و آموزش‌های لازم را در خصوص نگهداری بنا‌ها و اشیای‌ موزه‌ای چه در تالارها و چه انبارهای موزه نسبت به میزان رطوبت، مقدار نور، نوع نور خشكی و برودت هوا و... خواهند داد كه در كل انجام كلیه كارهای مربوط به این امور را حفاظت فنی می‌گویند. علاوه بر این در خصوص نگهداری از آثار تاریخی- فرهنگی هم، روش‌های علمی مناسب تا نوع بنا و سایت‌های تاریخی و تپه‌های باستانی آموزش داده می‌شود تا در عمل مورد استفاده قرار گیرد زیرا حفاظت از اموال فرهنگی- تاریخی نیز از وظایف متولیان امر بوده و تاكنون جنبه بین‌المللی هم پیدا كرده است.

حفاظت پیشگیرانه

مواد تشكیل دهنده هر اثر اعم از بنا , بافت , اشیاء فرهنگی و تاریخی تحت تاثیر عوامل شیمیایی , فیزیكی و بیولوژیكی در حال تغییر هستند .این روند بر اساس ساختار مواد آلی سریعتر و در مواد معدنی بصورت عمومی دیرتر اتفاق می افتد.

هنگامیكه شرایط محیطی با دخالت فاكتورهای حاصل از فرآیند تكنولوژیكی تغییر می كند تاثیرات همسان با میزان تغییرات عوامل مذكور در روند پیر شدن آثار را در پی حواهد داشت .انتشار مواد آلاینده حاصل از فعالیتهای روزمره جامعه صنعتی موجب افزایش عوامل آسیب رسان فیزیكی و شیمیایی گردیده و روند تبدیل و اضمحلال اجزاء را از لحاظ شیمیایی و فیزیكی سرعت می بخشد.

به لحاظ مزیتهای موجود در حفاظت در قیاس با مرمت از نظر افزایش عمر اثر و حفظ اصالت آن و جلوگیری از تغییرات ناشی از انجام مراحل مرمتی , ضرورت تقدم اقدامات حفاظتی را از اهم موارد قرار داده و همواره مورد تاكید بوده است.

حفاظت پیشگیرانه مبحثی است كه از سال 1378 شروع و سعی دارد بابكارگیری نظامات علمی , اجرایی , اداری و اجتماعی نگرش جدید در بهینه سازی مجموعه های تاریخی , ابنیه وموره ها ایجاد نماید و امر حفاظت را توسعه داده و تحصصهای دیگر را در جهت حفاظت بهینه از آثار و اموال تاریخی فرهنگی هدایت نماید. با بكار گیری متدهای اجرایی لازم به شرایط مطلوب فیزیكی و شیمیایی مورد نیاز حفاظت نزدیك باشد و از طرف دیگر مرمتگر را ملزم می سازد دانش و فنون مورد نیاز را بكار گیرد و با استفاده از روشهای مطمئن نسبت به حذف عوامل آسیب رسان و حفظ اثر در شرایط مناسب اقدام نماید.

حفاظت پیشگیرانه روشی است كه اصالت اثر را حفظ و نیاز به اقدامات مرمتی را كاهش می دهد. هرچند خود در ابتدا هزینه هایی را جهت ایجاد شرایط و ساماندهی و همچنین اقدامات حفاظتی بر روی خود اثر را دارد اما مزیتهای موجود د آن بار هزینه ای اندك را توجیه می كند..

این نگرش از ابتدای طرح نیاز به توجه جدی در مراكز موزه ای و آرشیوی دارد و بهمراه اهداف نمایشی و مطالعات علمی و فرهنگی مد نظر قرار می گیرد. انتخاب محل ساخت مراكز آرشیوی و موزه ای , مصالح استفاده شده در بدنه بنا ,  ابعاد بنا و تهیه نقشه های كلی و اجرایی , تاسیسات برقی , نور پردازی , شرایط رطوبتی و حرارتی  و بكارگیری هر نوع تاسیسات و تجهیزات كه در فاكتورهای شیمیایی , فیزیكی و انسانی نقش دارد  نیاز به اظهار نظر كارشناسان حفاظت و مرمت دارد.

بمنظور حصول به شرایط مطلوب در مراكز آرشیوی و موزه ای نیاز است تمهیدات ویژه ای اندیشیده و بكار گرفته می شود . در انتخاب تجهیزات و تاسیسات حتی الامكان از خواص آن و منظور های تولیدی اطلاع حاصل نموده و از تامین كنندگانی كه دارای دانش لازم هستند و تجارب اجرایی لازم را دارند  در تجهیز مراكز بهره گیرند.

امروزه تولیدكنندگان مختلفی با علوم مرتبط با حفاظت و مرمت آشنا شده و از متخصصین این امر در ارتقاء كیفیت محصولات خود بهره میگیرند . برای حصول به شرایط مورد نیاز در درون مراكز آرشیوی  و موزه ای نیاز به اندیشیدن تدابیر خاص موضوعی است كه میتوان به موارد ذیل اشاره داشت:

- بكارگیری تجهیزاتی همانند قفسه بندی و كیس های نمایش به خواص آنها و تاثیرات آن بر اشیا و آثار مكتوب باید شناخت كافی داشت و همچنین طراحی آن با توجه به شرایط و نیازهای مجموعه صورت پذیرد .

- برای تنظیم دما و رطوبت مخازن و آرشیو ابداعات ویژه ای صورت پذیرفته است كه توان تنظیم دما , رطوبت و فیلتراسیون آلاینده ها را بعهده میگیرد. و محیط را برای حفاظت از آثار ایمن خواهد ساخت . در صورت كاربرد در آرشیو كتب و اسناد ودر مخازن موزه  میتوان با پالایش عناصر شیمیایی موجود در هوای ورودی از ایجاد فعل و انفعال شیمیایی حاصل از تاثیرات آلاینده ها جلوگیری كرد .  باید توجه داشت كه استفاده از تاسیسات با كاربرد عمومی و صنعتی ثمری ندارد و موجب تشدید آسیبها خواهد گردید.

- منابع نوری برای مصارف عمومی و صنعتی دارای امواج زیاد اشعه های ماورای بنفش است و در صورت كاربرد در مخازن و آرشیو به اشیاء دارای بافت ارگانیك و همچنین نقاشیها صدمات زیادی وارد خواهد كرد.

- آفات بیولوژیك از قبیل میكرو ارگانیسم ها و حشرات چوبخوار بدلیل عدم كنترل شرایط می توانند از اشیاء و مكتوبات تغذیه كرده و زوال آنها را در پی داشته باشند.

- روشهای غبار روبی , رسوب زدایی و ایجاد لایه های حفاظتی  نیاز به دقت عمل كافی و شناخت علمی از خواص مواد متشكله دارد  وبكار گیری روشها ی مناسب را دارد و برای ارتقاء سطح علمی  ,مطالعات مستمر و ارتباط با مراكز تولید و انتشار دانش ضروری است.

برای ایجاد و یا تبدیل مكانی برای موزه و مراكز آرشیوی بدلیل حساسیت و دقت مورد نیاز وجود كارشناس و یا گروه كارشناسی  حفاظت و مرمت در انجام مطالعات , طراحی , ساخت و بهره برداری از آن ضروری است. تا با بكارگیری علوم و دانش فنی لازم امكان حفاظت بهینه از آثار تاریخی را میسر نماید و اقدامات مرمتی را به حد اقل سطح مورد نیاز برساند و موجب حفظ اصالت آثار و كاهش بار هزینه ای گردد.

حفاظت قانونی

قانون حفظ آثار ملی مصوب 12 آبان ماه 1309 شمسی

ماده اول: کلیه آثار صنعتی و ابنیه و اماکنی که تا اختتام دوره سلسله زندیه درمملکت ایران احداث شده اعم از منقول با رعایت ماده 3 این قانون می توان جزء آثار ملی ایران محسوب داشت ودر تحت حفاظت و نظارت دولت می باشد.

ماده دوم: دولت مکلف است از کلیه آثار ملی ایران که فعلاً معلوم و مشخص است و حیثیت تاریخی یا علمی یا صنعتی خاصی دارد. فهرستی ترتیب داده وبعدها هم هر چه از این آثار مکشوف شود ضمیمه فهرست مزبور بنماید. فهرست مزبور بعد از تنظیم طبع شده و به اطلاع عامه خواهد رسید.

اصل 83 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و ماده 26 قانون مدنی ایران
بناها و اموال دولتی که از نفایس ملی باشد ، قابل انتقال به غیر نیست مگر با تصویب مجلس شورای
ملی ، آن هم در صورتی که از نفایس منحصر به فرد نباشد .
ماده 26 از قانون مدنی ایران
اموال دولتی که معد (قابل استفاده)  است برای مصالح یا انتفاعات عمومی مثل استحكامات و قلاع(قلعه‌ها) و خندقها و خاکریزهای نظامی و قورخانه و اسلحه‌خانه و ذخایره و سفاین جنگی و همچنین اثاثیه و ابنیه و عمارات دولتی و سیم های تلگرافی دولتی و موزه ها و کتابخانه های عمومی و آثار  تاریخی و امثال آنها و
بالجمله آنچه که از اموال منقوله و غیر منقوله که دولت به عنوان مصالح عمومی و منافع ملی در تحت
تصرف دارد قابل تملک خصوصی نیست و همچنین است اموالی که موافق مصالح عمومی به ایالت یا
ولایت یا ناحیه یا شهری اختصاص یافته باشد .
قانون ثبت آثار ملی مصوب اول آبان ماه 1352

ماده واحده: به وزارت فرهنگ و هنر اجازه داده می شود علاوه بر آثارمشمول قانون حفظ آثار ملی مصوب آبان ماه 1309 آثار غیر منقولی را که از نظر تاریخی یا شئون ملی واجد اهمیت باشد صرفنظر از تاریخ یا پیدایش آن با مشمول کلیه قوانین و مقررات مربوط به آثار ملی خواهد بود. قانون فوق مشتمل بر یک ماده پس از تصویب مجلس شورای ملی در جلسه روز سه شنبه اول آبان ماه 1352 در جلسه روز دوشنبه دوازدهم آذر ماه یکهزار و سیصدو پنجاه و دو شمسی به تصویب مجلس سنا رسید.

آیین نامه اجرایی قانون توسعه صنعت ایرانگردی و جهانگردی - مصوب سال ۱۳۷۰ كه شامل 12 ماده و 6 تبصره

قانون خرید اراضی و ابنیه و تأسیسات برای حفظ آثار تاریخی و باستانی مصوب 26 آذرماه 1347 كه شامل 7 ماده و 3 تبصره

1358/2/27   لایحه قانونی راجع به جلوگیری از انجام حفاری های غیر مجاز

کتاب پنجم قانون مجازات اسلامی (تعزیرات و مجازات های باز دارنده ) مصوب02/03/1357فصل نهم )- تخریب اموال تاریخی، فرهنگی.

قانون اساسنامه سازمان میراث فرهنگی کشور سال 1366
قانون اصلاح مواد ( 2)و ( 7) قانون توسعه صنعت ایرانگردی و جهانگردی مصوب09/11/1357




دیدگاه ها : نظرات
آخرین ویرایش: شنبه 4 اردیبهشت 1389 10:06 ق.ظ